यसपालीको तीज संस्कृति या विकृति

नेपालगंजमा तिज अघि आयोजना गरिएको एक कार्यक्रममो दृष्य

            यसपटकको तीज भड्किलो भयो भनेर प्राय सबैजसो पत्रपत्रिका र अनलाइनमा पनि ठुलो चर्चाको विषय बन्यो । लेख्न पाएपछि को नै पछि प¥थ्यो र धित नमरुन्जेल लेखियो पनि । रातो सारी र छड्के तिलहरीको प्रदर्शन गर्ने उत्साहका रुपमा तीज बदलिएकोमा संस्कृतिप्रति गम्भिर धेरैजना चिन्तित पनि देखिए । नयाँ पुस्ताका महिलालाई तीजको धार्मिक या साँस्कृतिक पक्षसंगभन्दा तामझाम र ग्ल्यामरसँग मतलब छ भन्नेहरु पनि धेरै भेटिए । उहिलेउहिले चाडपर्वमा मिठोचोखो भान्सा गरिन्थ्यो । आजभोली चाडपर्व नआउदै महिनौ दिन अघिदेखि शुभकामना भेटघाट कार्यक्रम गरिन्छन् र पार्टी गरेर मनाउन सुरु गरिन्छ । हिन्दु महिलाहरुको महान पर्व तीज होेस् या जिसस क्राइस्टको सम्झना गर्ने क्रिसमस, दशैं होस् या तिहार यी सबै पर्वहरुमा हामी मिसमास भएर मदमांसले मातिन्छौं, झलिन्छौं र भद्दा संगितमा बेतालसंग हलिन्छौं । के यस्तै हो त नेपाली सभ्यता ?
हामी भन्छौं नयाँ पुस्ताले हाम्रा असली संस्कृति बिर्सदै गएकाछन् । यस्तै आरोप लाग्यो अहिलेका नयाँ पुस्ताका महिलाहरुलाई । तीज आउनु एक महिनापूर्व तीजको तडकभडक र रमझम सुरु हुन थालेपछि नयाँ पुस्ताले तीजको असली संस्कृति बुझ्न पाएकोछैन । तीजमा दिदीबहिनीहरु जम्मा भएर रमाइलो गर्ने परम्पराको पछिल्लो पुस्तालाई मतलब छैन । अनि हामी सजिलै भनिदिन्छौं आजभोलीका युवा बिग्रिए यो त पश्चिमी सभ्यता हो । के साँच्चै आजभोलीका युवाहरु बिग्रिएकै हुन् त ?

आधुनिक युगको भड्किलो तीज

आयुष सम्मोहन  

हिन्दु नारीहरुको महान चाड हरितालिका तीज आउन अव एक साता मात्र बाँकी रहँदा जताततै तीजको रौनकताले छोएको छ । गाँउघरमा साँझपख मादलको घिन्ताङ्ग र तीजको भाकाले तीज आएको संकेत गरिरहेको छ । साउन महिनाभरि बस्ने भगवान शिवको वर्तसंगै हातको नाडीभरी लगाईने हरिया रङ्गका चुरा, हरियो पोते र मेहेन्दी र राता पहिरनले तीज नजिकिएको अझ स्पष्ट पार्दछ । ‘तीज’ भन्ने वित्तिकै खास गरेर हिन्दु महिला वर्गको विषेश पौराणिक पर्व मानिन्छ ।
              आफु जन्मेको घर , मातापिता , भाईबहिनी र इष्टमित्रलाई चटक्क छोडी पराईघरमा जीवन विताउँदा आउने माइतीको यादलाई कमी गर्ने एउटा महत्वपूर्ण अवसरको रुपमा तीज पर्वलाई लिइन्छ । यस पर्वमा विवाह बन्धनमा बाँधिएका चेलिबेटी माईती घरमा आउने र आफ्ना मनको भावना साटासाट गर्ने गर्दछन् । महिलाहरुलाई पराइघरको विभिन्न जिम्मेवारी, तनाव, साथै माइतीको सम्झना कम गर्न यो पर्वले ठुलो भुमिका खेलेको हुन्छ ।

सन्र्दभ भानु जयन्तीको

भानुभक्त आचार्यलाई नेपाली साहित्यका आदिकवि मानिन्छ । हुनत यिनीअघि नेपाली साहित्य लेख्ने सन्त ज्ञानदिलदास आदि कविहरू पनि नभएका होइनन् । तर यीनका कृतिहरू पुस्तकाकारमा प्रकाशित भएपछि नेपाली जनजीब्रोमा बसेका छन् । उनले लेखेका कृतिहरूमा बधुशिक्षा , भक्तमाला, प्रश्नोत्तरी आदि हुन् । यिनले बाल्मीकीय रामायणलाई नेपाली भाषामा अनुवाद गरेका छन् । यीनका पाण्डुलिपीलाई संग्रह गरेर मोतिराम भट्टले पुस्तकाकारमा प्रकाशित गरेपछि यिनी साहित्यमा चिनिएका हुन् ।
      भानुभक्तको जन्म धनञ्जय आचार्यको पुत्रको रूपमा तनहँुको रम्घामा वि.स. १८७१ असार २९ गते भएको थियो । बाजे श्रीकृष्ण आचार्य बाट शिक्षा पाएका यीनले एउटा घाँसीको घाँस काटेर पाटी पौवा बनाउने इच्छाबाट केही न केही गरी नाम कमाउने प्रेरणा पाएका थिए भन्ने भनाइ छ ।
१९७ वर्ष अघि उदाएका नेपाली बाङ्गमयका ज्योति ”भानुभक्त आचार्यको जन्म जयन्ती यही अषाढ २९ गते मनाउनुहोस्” भनेर गोपाल पाडेले आहृवान गरेपछि २०१२ सालको भानुजयन्ती भव्यतासाथ सम्पन्न भयो । ”भानुले रामायण सिर्जना गरी नेपालीमा एकता ल्याउनुभएको विश्लेषकहरु बताउछन् ।” भनी सोही दिन कवि शिरोमणि लेखनाथ सभापतिको आसनबाट गुन्जिए ।

नैतिकता आजको आवश्यकता

बुद्धि प्रसाद उपाध्याय

      धरा आज संकटग्रस्त अवस्थामा छ ! बिभिन्न प्रकारका प्राकृतिक दुर्योग हरु जुन मानव नियन्त्रण भन्दा माथि छन् ति त आफ्नै ठाँउमा छंदैछन ,जसका लागि हामीले धैर्य धारण गर्ने बाहेक अरु बिकल्प छैन !तर ई दुर्योगहरु बाहेकनै मानव निर्मित र आमन्त्रित यस्ता बिपत्तिहरु छन् जसले गर्दा आज सम्पूर्ण जलचर ,स्थलचर र नभचर प्राणिहरुको जीवन असाध्य संकटपूर्ण बनि रहेको छ तथापि ईश्वरको सृष्टिको अनुपम उपहार यो उच्च चेतना बोक्ने मानिस यस तर्फ उदासिन रहेको देखिन्छ !आज भूगर्भशास्त्रीहरुले प्रमाणित गरि सकेका छन् की जीवनको प्रमुख आधार जल सम्पदाको मुहान यति दुषित भै सकेको छ की यसको सेवनले प्राणी जगतमा जीवनको संचार गर्नु भन्दा धेर जीवनको प्रतिकुलता बढाउने काम हरुनै बढी भै रहेको छ !

...चेतनाको आधारमा मानव समाजको वर्गीकरण ....

बुद्धि प्रसाद उपाध्याय

          उच्च चेतना बोकेको मानिस इश्वरको सृष्टिको एकअनुपम उपहार हो जगतको लागी | मानिस भएर जन्मियेपछि चेतनाको उच्चतम उपयोग गरेर प्रक्रितिलाई सुस्न्दरतम बनाउने र अफना कार्यहरु 'सर्वजन: हिताय:,सर्वजन:सुखाय :'को मर्मअनुसारनै  गर्नु पर्ने हो | तर आजको मानिस चेतनाको दुरुपयोग गरेर व्यक्तिगत स्वार्थ पूरा गर्ने कार्यमानै तल्लीन रहेको पाइन्छ |

                यद्यपि मानिस चेतनशील प्राणी हो तथापि सबैमा चेतनाको स्तर समानरुपमा रहेको देखिंदैन | प्रकृतिको पाठशालावाट पाएको शिक्षाको अनुभव र सदगुरूहरुवाट प्राप्त शिक्षाको प्रभावपनि मानिसमा समान रुपमा परेको पईन्दैन |कोही अज्ञानमा बांचेको छ र कष्टपूर्ण जीवन व्यतीत गर्न विवश छ ,कोही अरुलाई ठगेरआफ्नो ऐश-आराम खोजी गरी रहेको छ ,

अबको पालो मेरो “ब्यङ्ग्य”

सौरभ सागर

        देशमा कार्यकारी प्रधानमन्त्रीको अभाव भएको पनि महिनौ हुन लागि सक्यो, अझसम्म पनि प्रधानमन्त्री पाएको होईन । तिन ठुला दलका वरिष्ठ नेताहरु मध्ये कोही आफ्नै दलका नेताहरुको घातका कारण चिप्लिए, त कोही भने आफ्नो पक्षमा बहुमत जुटाउन नसकेर थन्किएका छन् । सभामुखको मुख दिन प्रतिदिन निन्याउरो हुदै गईसक्यो, पार लाग्ने छाँट छैन । साना दलहरु कसरी आफ्नो स्वार्थ पुरा गर्ने भन्नेमा तल्लीन छन् । कुरो मिल्ने कुनै सम्भावना देखिएको छैन । दक्षिणको छिमेकी बन्न लागेको काम पनि विगार्न उद्यत भएर लागेको छ । साथै सात समुद्र पारीकाले पनि दुध, दहि, मोहि के के हो ? पठाएर परिस्थिती झन अमिल्याउँदैछन । वातावरण झन झन धमिल्याउँदैछन् । त्यसैले अव नयाँ कोण र जोंडबाट अघि बढ्नु बान्छनिय देखिन्छ । प्रधानमन्त्रीको उम्मेदवार नयाँ खडा हुने बेला भै सकेको छ । विदेशी प्रभुको आशिर्वाद पाउनेले मात्र प्रधानमन्त्री बन्न पाउने, अरुले नपाउने कहिनभएको जात्रा भएको छ । यस्तो परिस्थितिमा मेरो उम्मेदवारी जरुरी भै सकेको छ ।

         हुन त मैले यस अघि कहिल्यै कुनै निवेदन हालेको भने छैन । दाम पनि कसैलाई चढाएको छैन । तर म पनि यो देशको नागरिक भएको र मेरो कार्य योजना छरछिमेकीको इच्छा अनुकुल भएकोले गर्दा मेरो उम्मेदवारीलाई स्वीकारिने छ भन्ने मलाई लाग्छ । फेरी मसंग प्रधानमन्त्री चलाउने सिप र कला पनि छ । सिप र कला भएपछि देश नचल्ने त कुरै भएन । त्यसैले आगामि हुने प्रधानमन्त्रीको निर्वाचनमा मेरो बलियो दाबेदारी छ । प्रशासन चलाउनेहरुलाई ठिक लगाउनका लागि करिमा बेगम जस्ता चौध जना फुलमन्त्री बनाउँनेछु । तिनजना उप–प्रधानमन्त्री हिमाली, पहाडी